Historia pałacu
Historia Pałacu im. Kościelskich w Miłosławiu jest nierozerwalnie związana z dziejami miasta oraz rodów Mielżyńskich i Kościelskich. Początki Miłosławia sięgają 1314 roku, kiedy miejscowość została po raz pierwszy wymieniona w źródłach historycznych. W 1397 roku uzyskała prawa miejskie, a przez kolejne stulecia należała do rodów Miłosławskich, Górskich, Grabskich, Mielżyńskich i Kościelskich.
Pierwsza rezydencja Mielżyńskich istniała w tym miejscu już w XVIII wieku. W latach dwudziestych XIX wieku wzniesiono niewielką klasycystyczną willę, nazywaną „altaną” lub „willą-kasynem”, której projekt przygotował wybitny pruski architekt Karl Friedrich Schinkel. Budynek ten stał się podstawą późniejszego pałacu, a jego fragmenty do dziś znajdują się w centralnej części obecnej rezydencji.
Po powrocie z emigracji w 1841 roku Seweryn Mielżyński osiedlił się w Miłosławiu i rozpoczął szeroko zakrojone prace nad rozbudową majątku. Był nie tylko właścicielem dóbr, ale również malarzem, kolekcjonerem dzieł sztuki, działaczem społecznym oraz architektem amatorem. Według własnych projektów przebudował dawną willę, tworząc reprezentacyjną rezydencję z galerią sztuki. Początkowo planował budowę symetrycznego pałacu z dwiema wieżami, jednak w trakcie realizacji koncepcja uległa zmianie i powstała bardziej malownicza, nieregularna bryła z jedną wysoką wieżą.
Z inicjatywy Seweryna Mielżyńskiego powstało również wiele innych budynków w Miłosławiu i okolicy, między innymi dom ogrodnika, szkoła, dzwonnica kościoła parafialnego, zabudowania folwarku Bugaj, leśniczówka Bagatelka oraz zameczek myśliwski Bażantarnia. Przekształcił także dawny ogród francuski w rozległy park krajobrazowy, który do dziś otacza pałac. W tym okresie Miłosław stał się ważnym ośrodkiem życia kulturalnego i patriotycznego. Rezydencję odwiedzali wybitni pisarze, malarze, muzycy oraz uczestnicy walk o niepodległość Polski.
Po śmierci Seweryna Mielżyńskiego majątek został w 1895 roku zakupiony przez Józefa Kościelskiego. Nowy właściciel przeprowadził ostatnią i największą przebudowę pałacu, nadając mu obecny neorenesansowy charakter. Powstał monumentalny portyk wsparty na kolumnach, rozbudowano skrzydła boczne, podwyższono wieżę oraz wzbogacono elewacje o liczne elementy dekoracyjne. Dzięki tym zmianom rezydencja stała się jedną z najbardziej okazałych siedzib ziemiańskich w Wielkopolsce.
W czasie Wiosny Ludów, 30 kwietnia 1848 roku, Miłosław zapisał się w historii jako miejsce zwycięskiej bitwy powstańców wielkopolskich z wojskami pruskimi. Wydarzenie to miało ogromne znaczenie dla mieszkańców regionu i na trwałe wpisało się w dzieje miasta.
Pałac przez wiele lat był miejscem spotkań wybitnych przedstawicieli polskiej kultury i nauki. Gościli tu między innymi Święty Brat Albert (Adam Chmielowski), Henryk Sienkiewicz, Jan Kasprowicz, Jerzy Weyssenhoff, Leon Wyczółkowski oraz Julian Fałat. Właściciele majątku wspierali rozwój edukacji, kultury i gospodarki, realizując idee pracy organicznej.
W 1945 roku wycofujące się wojska niemieckie podpaliły pałac, który uległ znacznym zniszczeniom i przez wiele lat pozostawał w ruinie. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku został odbudowany z przeznaczeniem na szkołę. Mimo przebudowy wnętrz zachowano historyczną bryłę budynku z końca XIX wieku. Obecnie pałac wraz z otaczającym go, liczącym blisko 38 hektarów parkiem krajobrazowym stanowi jeden z najważniejszych zabytków Wielkopolski oraz symbol bogatej historii Miłosławia.
